Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

Rạn san hô Great Barrier

GreatBarrier

Great Barrier là sinh vật lớn nhất trên hành tinh – một quần thể khổng lồ các mô san hô tiết ra đá vôi dài 2.300km ngoài khơi vùng biển miền Đông Australia. Công viên quốc gia bao quanh rạn san hô này có diện tích 334.000 km2 mặt biển, tương đương với diện tích của cả Nhật Bản.

Hệ sinh thái lớn nhất Trái đất

Rạn san hô Great Barrier là nơi trú ngụ của hàng ngàn loài cá; nơi sinh sản của cá voi, chim biển, rùa; và là nơi đùa giỡn của cá heo. Vào ngày 1/7/2004, pháp chế mới sẽ cấm tất cả mọi loại hình khai thác trên một phần ba diện tích công viên, biến nơi đây trở thành dải đại dương được bảo vệ lớn nhất trên thế giới. Trước đây, phần lớn Công viên biển này mở cửa thoải mái cho ngư dân thương mại, kể cả tàu lưới quét -thủ phạm huỷ hoại tất cả mọi thứ gặp trên đường.

Sylvia Earle, nhà sinh học thuộc Hiệp hội Địa lý Quốc gia tại Washington (Mỹ), cho biết: “Nhiều người nghĩ rằng Great Barrier đã được bảo vệ hoàn toàn. Trên hết, các công viên trên cạn không phải là nơi người ta được phép đốn cây, hái hoa, sát hại động vật hoang dã, và chắc chắn lại càng không phải là nơi mọi người có thể lấy các nguồn tài nguyên thiên nhiên vì mục đích thương mại. Nhưng khái niệm khoanh vùng đại dương để bảo tồn nguồn tài nguyên là một ý tưởng tương đối mới mẻ. Trên phạm vi thế giới, hơn 12% diện tích đất được bảo vệ, còn đại dương thì chưa tới 1%. Vì Công viên biển Great Barrier được xây dựng năm 1970, nhiều người tin rằng nó có thừa khả năng để sản sinh ra cá và các động vật khác, và có thể đồng hóa nguồn rác thải vô tận từ mặt đất.”

Nhưng từ cuối thế kỷ XX, đánh bắt suy giảm, rạn san hô chết, và nước biển ven bờ ô nhiễm đã chứng minh rằng suy nghĩ trên hoàn toàn sai lầm.


Thực trạng san hô?

Mầm san hô là những động vật nhỏ (bề ngang chưa đầy 1cm) tiết ra nước vôi (calci carbonat). Qua hàng triệu năm, san hô “tổ tiên” và san hô “con cháu” đã tạo nên những rạn san hô khổng lồ, trở thành nơi trú ẩn cho hàng ngàn loài sinh vật khác. Brian Huse, giám đốc điều hành Liên minh Rạn San hô tại San Francisco (Mỹ), cho biết: “Rạn san hô là hệ sinh thái phức tạp bậc nhất trên Trái đất. Chúng chỉ chiếm chưa đầy 1% diện tích đại dương, nhưng lại là mái nhà cho 25% các loài sinh vật biển. Và chúng tôi cũng không biết được một cách đầy đủ các loài đấy: các loài mới vẫn liên tục được xác định.”

Rạn san hô hiện diện tại hơn 100 quốc gia khác nhau. Trên phạm vi toàn cầu, chúng là môi trường sống cho hơn 4.000 loài cá, 700 loài san hô, hàng ngàn loài động vật và thực vật khác. Rạn san hô được ví như là kho báu dưới đáy đại dương đối với các nhà nghiên cứu y học, đê chắn sóng sống che chở cho các vùng duyên hải, và là nguồn thức ăn dồi dào cho hàng triệu người.

Nhưng các mối nguy đe doạ đối với san hô cũng nhiều không kém những lợi ích mà nó mang lại: đánh bắt tràn lan, xây dựng bờ biển, rác thải không qua xử lý, chất thải nông nghiệp, và trên hết là Trái đất ấm lên. 11% rạn san hô trên thế giới đã bị huỷ hoại hoàn toàn, 20% đang bị huỷ hoại nghiêm trọng. Giới khoa học đánh giá rằng, trong thời gian 30 năm tới, thêm 32% rạn san hô sẽ tiếp tục biến mất nếu như con người không giảm bớt những hoạt động phá hoại của mình.

Bảo vệ các rạn san hô còn lại chính là mục tiêu phấn đấu của pháp chế mới mà Australia vừa ban hành.

Khoanh vùng để bảo vệ

Nhà sinh học Leane Fernandes, giám đốc Cơ quan Công viên biển Great Barrier tại Queensland (Australia), cho biết: “Mục tiêu của chúng tôi khi bắt đầu dự án vào năm 1998 là tăng cường bảo vệ toàn bộ thực vật và động vật tại Công viên biển. Cơ chế của chúng tôi là tạo ra những khu vật không đánh bắt tại mỗi loại hình môi trường sống trong công viên biển – rạn san hô, thảm cỏ biển, vườn hải miên, và thềm lục địa – chúng tôi muốn bảo tồn tất cả. Chúng tôi cũng công nhận rằng chúng tôi không hoạt động trong chân không sinh học. Có rất nhiều người khác đang tham gia làm việc và vui chơi trong công viên này, vì vậy chúng tôi đang triển khai chương trình tư vấn môi trường cộng đồng lớn nhất từ trước đến nay ở Australia.”


Những người tham gia nhiệt tình nhất chính là ngư dân, bởi họ sợ rằng hậu quả trước mắt sẽ khiến cho họ ít có cơ hội được đánh bắt cá nơi đây. Tuy nhiên, tất cả đều thừa nhận rằng cần phải giữ lại được số lượng tối thiểu đối với mỗi loại hình môi trường sống. Và không phải ai khác, chính ngư dân sẽ là người được hưởng lợi đầu tiên từ hoạt động bảo vệ này. Nhà sinh học Gisele Muller-Parker, cố vấn khoa học của bộ phim khoa học mới đây có tên Thám hiểm rạn san hô, nói: “Khu vực cấm đánh bắt chính là nguồn cung cấp con giống cho các nơi khác. Ngư dân thường bắt cá lớn (cũng chính là những con sinh sản tốt nhất), để lại sau lưng một rạn san hô đầy những cá non bé hơn. Cá cái lớn trưởng thành sản sinh ra nhiều trứng và ấu trùng hơn cá non. Tuỳ thuộc vào từng loài, con số này có thể biến động từ bốn đến 15 lần. Bằng cách mang lại cho cá một nơi để sống và sinh sản trong suốt vòng đời, vùng cấm đánh bắt sẽ tạo nên một hệ sinh thái sống động. Ngư dân vẫn được phép đánh bắt trong 66% diện tích công viên biển. Các khu vực khác nhau cho phép áp dụng các phương pháp đánh bắt riêng, trong đó có cả những phương pháp mang tính huỷ hoại: 33% công viên biển vẫn mở cửa cho tàu lưới quét thương mại.

Nhưng ngư dân không phải là những nhân vật chính của công viên. Hàng năm có khoảng 800.000 người câu cá vì mục đích giải trí và 2.000 người vì mục đích thương mại. Tổng cộng, họ mang lại cho nền kinh tế quốc dân Australia khoảng 430 triệu đô-la Australia. Đối tượng quan trọng nhất – cả về số lượng lẫn tầm quan trọng kinh tế – chính là du khách. Mỗi năm có hai triệu lượt khách đến thăm, mang lại khoảng một tỷ đô-la cho Australia. Huse cho biết: “Australia đang đi đầu trong nền kinh tế dựa vào một rạn san hô phát triển mạnh khỏe chứ không phải là rạn san hô bị huỷ hoại dần dần. Họ đang tìm cách làm thế nào để sống chung với các rạn san hô của mình, sao cho nguồn thu nhập mà họ tạo ra không làm tổn hại đến san hô, nhằm giữ gìn rạn san hô Great Barrier cho muôn đời sau.”

Bảo tồn biển Việt Nam

Theo National Geographic

Tin liên quan